Giá RAM và bộ nhớ tăng vọt, chi phí phần cứng có nguy cơ quay về mức năm 2007

Nguyên nhân lớn nhất đến từ nhu cầu ngày càng cao của các hệ thống AI. Các trung tâm dữ liệu cần lượng lớn DRAM và bộ nhớ băng thông cao để vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo, trong khi năng lực sản xuất không thể tăng nhanh tương ứng.

Giá bộ nhớ đang bước vào một giai đoạn tăng đáng lo ngại. Theo các biểu đồ mới được nhà nghiên cứu khoa học máy tính và chuyên gia về hiệu năng phần mềm Daniel Lemire công bố, chi phí bộ nhớ tính trên mỗi đơn vị đã tăng mạnh, thậm chí quay trở lại mức tương đương năm 2007.

Trong nhiều thập kỷ, giá bộ nhớ thường đi theo chiều hướng ngược lại: dung lượng tăng nhanh trong khi chi phí trên mỗi GB liên tục giảm. Xu hướng này giúp RAM và bộ nhớ lưu trữ ngày càng phổ biến trên máy tính, smartphone, máy chơi game và nhiều thiết bị điện tử.

Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI đang làm thay đổi cán cân cung cầu.

Nhu cầu AI đẩy giá bộ nhớ tăng mạnh

Theo Daniel Lemire, mức tăng giá hiện tại là một "hiện tượng bất thường trong lịch sử", bởi nó đảo ngược xu hướng giảm giá kéo dài hàng chục năm của ngành bộ nhớ.

Nguyên nhân lớn nhất đến từ nhu cầu ngày càng cao của các hệ thống AI. Các trung tâm dữ liệu cần lượng lớn DRAM và bộ nhớ băng thông cao để vận hành các mô hình trí tuệ nhân tạo, trong khi năng lực sản xuất không thể tăng nhanh tương ứng.

Một báo cáo gần đây của JPMorgan ước tính giá bộ nhớ toàn cầu đã tăng hơn 400% kể từ đầu năm 2024. Mức tăng này đang tạo ra tác động dây chuyền tới nhiều phân khúc phần cứng khác nhau.

Không chỉ DRAM, thị trường NAND flash cũng đang thiếu hụt nguồn cung. Giá hợp đồng và giá bán lẻ NAND được cho là đã tăng khoảng 50–100% kể từ khi cuộc khủng hoảng bắt đầu.

Điều này khiến giá SSD, USB, thẻ nhớ và các thiết bị lưu trữ ngoài tăng theo.

RAM và SSD tăng giá có thể ảnh hưởng toàn bộ thị trường PC

Khi bộ nhớ trở nên đắt đỏ, tác động không chỉ dừng lại ở các linh kiện bán riêng lẻ.

RAM và SSD là những thành phần quan trọng trong máy tính xách tay, PC, smartphone và máy chơi game. Vì vậy, chi phí bộ nhớ tăng có thể buộc các nhà sản xuất phải điều chỉnh giá sản phẩm hoặc cắt giảm cấu hình để duy trì mức giá bán.

Một số thương hiệu lớn như HP, Dell và Apple đã được báo cáo là tăng giá máy tính xách tay và MacBook trong bối cảnh chi phí linh kiện leo thang. Thị trường game cũng chịu ảnh hưởng khi Sony và Nintendo đã có những đợt điều chỉnh giá đối với PS5 và Switch 2.

Đáng chú ý, card đồ họa cũng không nằm ngoài vòng ảnh hưởng. Các GPU hiện đại sử dụng lượng VRAM lớn, khiến giá bộ nhớ tăng có thể tạo thêm áp lực lên chi phí sản xuất card đồ họa.

Khủng hoảng bộ nhớ có thể kéo dài đến sau năm 2030

Triển vọng trong những năm tới cũng chưa thực sự khả quan.

SK Hynix, một trong những nhà sản xuất bộ nhớ lớn nhất thế giới, dự đoán tình trạng thiếu hụt bộ nhớ có thể tiếp tục kéo dài. CEO Kwak Noh-Jung cho rằng 2027 có thể là năm khó khăn nhất của ngành, khi nhu cầu vẫn vượt nguồn cung.

Đáng chú ý hơn, áp lực nguồn cung có thể vẫn tồn tại sau năm 2030 nếu nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu AI tiếp tục tăng.

Điều này đồng nghĩa giá RAM, SSD và các sản phẩm sử dụng bộ nhớ có thể chưa sớm quay trở lại mức thấp như trước đây.

Phần mềm AI có thể phải tiết kiệm bộ nhớ hơn

Daniel Lemire cho rằng để thị trường trở lại trạng thái ổn định, ngành công nghệ có thể phải giải quyết vấn đề từ cả hai phía.

Các nhà sản xuất bộ nhớ cần tăng năng lực sản xuất để đáp ứng nhu cầu, trong khi các nhà phát triển phần mềm và AI phải tìm cách xây dựng những hệ thống tiêu thụ ít bộ nhớ hơn.

Trong nhiều năm, việc RAM và bộ nhớ ngày càng rẻ khiến vấn đề tối ưu hóa tài nguyên không còn là ưu tiên hàng đầu đối với nhiều nhà phát triển. Tuy nhiên, nếu chi phí bộ nhớ tiếp tục tăng, các kỹ thuật như nén mô hình, lượng tử hóa và tối ưu hóa mức sử dụng RAM có thể trở nên quan trọng hơn.

Đặc biệt với AI, việc giảm yêu cầu bộ nhớ không chỉ giúp phần mềm chạy trên phần cứng phổ thông mà còn có thể trực tiếp giảm chi phí vận hành các trung tâm dữ liệu.

Giá bộ nhớ còn phụ thuộc vào tương lai của AI

Một yếu tố quan trọng quyết định thị trường bộ nhớ trong những năm tới sẽ là tốc độ phát triển của ngành AI.

Nếu nhu cầu xây dựng trung tâm dữ liệu và triển khai mô hình AI tiếp tục tăng mạnh, các nhà sản xuất có thể phải dành thêm năng lực cho thị trường máy chủ, khiến nguồn cung dành cho PC và thiết bị điện tử tiêu dùng tiếp tục chịu áp lực.

Ngược lại, nếu làn sóng đầu tư AI hiện nay giảm tốc hoặc xuất hiện một đợt điều chỉnh lớn, nhu cầu phần cứng có thể giảm và giúp nguồn cung bộ nhớ cân bằng trở lại.

Ở thời điểm hiện tại, chưa thể khẳng định kịch bản nào sẽ xảy ra. Tuy nhiên, việc giá bộ nhớ tăng mạnh đang cho thấy một thay đổi đáng chú ý của thị trường phần cứng: AI không chỉ làm tăng nhu cầu tính toán mà còn bắt đầu tác động trực tiếp đến chi phí của những linh kiện cơ bản nhất trong một chiếc máy tính.

Nếu xu hướng này tiếp tục, người dùng PC có thể sẽ phải chờ thêm một thời gian dài trước khi RAM và SSD trở lại quỹ đạo giảm giá quen thuộc.