Mỹ đề xuất luật bảo vệ quyền sở hữu game, buộc nhà phát hành giữ game sau khi đóng server

Quyết định này vấp phải sự thất vọng từ những người ủng hộ Stop Killing Games, đặc biệt khi cuộc trao đổi giữa Ủy ban, Ubisoft và đại diện vận động hành lang của ngành game cũng trở thành chủ đề gây tranh cãi.

Hai năm sau khi Ubisoft đóng cửa máy chủ The Crew, khiến khoảng 12 triệu bản game không còn có thể chơi theo cách thông thường, vấn đề quyền sở hữu trò chơi điện tử đang được đưa lên cấp liên bang tại Mỹ. Dự luật do Hạ nghị sĩ Ritchie Torres đề xuất hướng đến việc bảo vệ quyền của game thủ, từ khả năng tiếp tục chơi game sau khi máy chủ ngừng hoạt động đến quyền chuyển nhượng những trò chơi đã mua.

Dự luật mới muốn chấm dứt tình trạng mua game nhưng chỉ được cấp phép sử dụng

Được gọi là Power to the Players Act (Đạo luật Trao quyền cho người chơi), dự luật đề xuất giao cho Ủy ban Thương mại Liên bang Mỹ (FTC) xây dựng các quy định nhằm bảo đảm việc mua một trò chơi điện tử thực sự mang lại quyền sở hữu, thay vì chỉ là giấy phép sử dụng có thể bị thu hồi. Với những tựa game phụ thuộc vào máy chủ trực tuyến, nhà phát hành cũng có thể phải cung cấp chế độ chơi ngoại tuyến trước khi ngừng vận hành hệ thống.

Hạ nghị sĩ Ritchie Torres xây dựng đề xuất xoay quanh ba quyền cơ bản: quyền sở hữu, quyền chơi và quyền chuyển nhượng trò chơi điện tử mà người dùng đã mua. Dự luật hiện chỉ tập trung vào game, chưa mở rộng sang phim ảnh hay âm nhạc, nhưng Torres kỳ vọng nó có thể tạo tiền lệ cho cách pháp luật nhìn nhận các giao dịch mua nội dung số.

Một ví dụ được nhắc đến là NBA 2K25. Tựa game từng có giá bán 70 USD, trong khi phiên bản All-Star Edition lên tới 100 USD, dự kiến bị gỡ khỏi các cửa hàng kỹ thuật số vào ngày 30/10 và ngừng máy chủ trực tuyến vào ngày 31/12. Như vậy, chỉ khoảng hai năm sau khi phát hành, người chơi có thể mất quyền truy cập vào những chế độ trực tuyến vốn là phần quan trọng của trải nghiệm.

“Một trò chơi có thể bị thu hồi ngay khi công ty ngừng hỗ trợ thì không phải là mua bán. Nó chỉ là hình thức cho thuê trá hình”, Torres nhận định. Trong cuộc phỏng vấn với Kotaku, vị nghị sĩ cho rằng đề xuất này nhằm khôi phục chuẩn mực từng tồn tại trong thời kỳ game được bán dưới dạng băng và đĩa vật lý.

Phong trào Stop Killing Games gặp nhiều trở ngại

Đề xuất của Torres xuất hiện sau một năm đầy khó khăn đối với phong trào Stop Killing Games. Chiến dịch được YouTuber Ross Scott khởi xướng vào năm 2024, sau khi Ubisoft đóng cửa The Crew, khiến hàng triệu người chơi không còn có thể tiếp tục sử dụng trò chơi như trước. Sáng kiến này đã thu thập hơn 1,2 triệu chữ ký, nhưng nỗ lực thúc đẩy quy định tương tự tại châu Âu chưa đạt được kết quả như kỳ vọng.

Thay vì đề xuất một khuôn khổ pháp lý bắt buộc, Ủy ban châu Âu được cho là đã hướng đến việc xây dựng bộ quy tắc ứng xử tự nguyện với các nhà phát hành. Quyết định này vấp phải sự thất vọng từ những người ủng hộ Stop Killing Games, đặc biệt khi cuộc trao đổi giữa Ủy ban, Ubisoft và đại diện vận động hành lang của ngành game cũng trở thành chủ đề gây tranh cãi.

Tại Mỹ, một đề xuất khác cũng gặp khó khăn. Dự luật AB 1921 của California từng hướng đến việc yêu cầu nhà phát hành thông báo trước 60 ngày khi đóng máy chủ, đồng thời đưa ra phương án xử lý như bổ sung chế độ ngoại tuyến, hỗ trợ máy chủ do cộng đồng vận hành hoặc hoàn tiền đầy đủ. Tuy nhiên, dự luật đã không vượt qua được một ủy ban của Thượng viện bang do thiếu phiếu ủng hộ.

Hiệp hội Phần mềm Giải trí (ESA), tổ chức đại diện cho nhiều doanh nghiệp trong ngành game, phản đối các yêu cầu này với lập luận rằng chúng không khả thi về mặt kỹ thuật. Tranh luận cũng xoay quanh tính hợp pháp của máy chủ riêng do cộng đồng vận hành, dù một số trò chơi như Minecraft có điều khoản cấp phép cho phép hình thức này.

Quyền bán lại game kỹ thuật số là thách thức lớn

So với những đề xuất trước đây, Power to the Players Act có phạm vi tham vọng hơn. Dự luật tại California chủ yếu tập trung vào cách xử lý khi trò chơi kết thúc vòng đời, trong khi đề xuất của Torres nhắm trực tiếp vào mô hình cấp phép vốn được sử dụng rộng rãi đối với game kỹ thuật số.

Đáng chú ý, quyền chuyển nhượng mà dự luật đề cập có thể mở đường cho thị trường mua bán lại trò chơi kỹ thuật số. Hiện nay, các cửa hàng lớn hầu như không cung cấp cơ chế phổ biến cho phép người dùng bán lại bản game kỹ thuật số đã mua như cách họ có thể bán một chiếc đĩa game cũ.

Đây cũng là một trong những rào cản pháp lý lớn nhất. Tại Mỹ, phần mềm được phân phối theo giấy phép thường không được hưởng cơ chế bảo vệ tương tự học thuyết bán hàng lần đầu, vốn cho phép người mua bán lại bản sao vật lý hợp pháp của một tác phẩm. Vì vậy, nếu muốn mở rộng quyền sở hữu sang game kỹ thuật số, dự luật có thể phải đối mặt với những tranh luận phức tạp về luật bản quyền và điều khoản cấp phép.

Việc duy trì các trò chơi cũ cũng không đơn giản. Nhà phát hành thường viện dẫn những hạn chế liên quan đến bản quyền hình ảnh cầu thủ, âm nhạc hay thương hiệu xe hơi để giải thích vì sao không thể tiếp tục hỗ trợ game sau khi hết hạn hợp đồng. Tuy nhiên, các trường hợp như Forza Horizon 4 được Microsoft đưa trở lại khả năng tải xuống và chơi sau khi rời cửa hàng, hay việc Ubisoft bổ sung chế độ ngoại tuyến cho The Crew 2, cho thấy vẫn có những giải pháp khả thi trong một số trường hợp.

Với NBA 2K, bài toán phức tạp hơn bởi nhiều tính năng quan trọng phụ thuộc vào máy chủ và nội dung trực tuyến. Nhà phát hành 2K cũng cho rằng người chơi không thực sự sở hữu những dịch vụ này theo cách họ sở hữu một sản phẩm vật lý.

Dự luật còn chặng đường dài trước khi trở thành luật

Dù mở ra một hướng đi mới cho quyền lợi game thủ, Power to the Players Act vẫn chưa được chính thức trình lên Quốc hội Mỹ và còn thiếu nhiều chi tiết triển khai. Ngay cả khi được đưa ra thảo luận, dự luật vẫn phải vượt qua nhiều bước lập pháp, trong bối cảnh không ít đề xuất không bao giờ được đưa ra bỏ phiếu tại phiên họp toàn thể.

Các nhà phát hành cũng có nguồn lực đáng kể để vận động chống lại những quy định có thể ảnh hưởng đến mô hình kinh doanh của họ. Điều này khiến triển vọng thông qua một dự luật có phạm vi rộng như đề xuất của Torres càng khó dự đoán.

Tuy vậy, việc vấn đề quyền sở hữu game được đưa ra thảo luận ở cấp liên bang vẫn là một bước tiến đáng chú ý. Với game thủ, câu hỏi không chỉ nằm ở việc có thể tiếp tục chơi một tựa game sau khi máy chủ đóng cửa hay không, mà còn là liệu khoản tiền đã bỏ ra có thực sự mang lại quyền kiểm soát lâu dài đối với sản phẩm hay chỉ là quyền truy cập phụ thuộc vào quyết định của nhà phát hành.