Review phim Gioia Mia: Mùa hè Sicily và những nỗi buồn chưa từng được gọi tên

Không cần đến những biến cố lớn hay một câu chuyện với nhiều nút thắt, Sweetheart (tựa gốc: Gioia Mia, tựa tiếng Việt: Người yêu dấu) lựa chọn cách kể nhẹ nhàng để khám phá những thay đổi trong tâm lý con người. Bộ phim điện ảnh đầu tay của đạo diễn Margherita Spampinato ra mắt năm 2025 và giành Giải thưởng Ban giám khảo đặc biệt tại hạng mục Nhà làm phim của hiện tại thuộc Liên hoan phim Locarno 2025.

Câu chuyện xoay quanh Nico (Marco Fiore), một cậu bé thành thị phải trải qua kỳ nghỉ hè tại nhà người dì họ lớn tuổi Gela (Aurora Quattrocchi) ở Sicily. Không có Internet, không được sử dụng điện thoại thoải mái và phải tuân theo hàng loạt quy tắc sinh hoạt, Nico nhanh chóng cảm thấy xa lạ với cuộc sống mới.

Trong khi đó, Gela là một phụ nữ lớn tuổi sùng đạo, sống khép kín và có phần khắt khe. Hai con người với tính cách trái ngược liên tục xảy ra va chạm, nhưng chính khoảng thời gian chung sống lại mở ra những câu chuyện mà cả hai từng cố gắng giấu kín. Từ một kỳ nghỉ hè tưởng chừng nhàm chán, Sweetheart dần hé lộ những tổn thương liên quan đến tình yêu, sự chia ly và những định kiến đã tồn tại qua nhiều thế hệ.

Mâu thuẫn giữa hai thế hệ và hành trình trưởng thành của Nico

Ngay từ những phân cảnh đầu tiên, bộ phim đã thiết lập sự đối lập giữa Nico và Gela. Cậu bé quen với nhịp sống hiện đại, luôn gắn bó với điện thoại và không muốn bị giới hạn bởi những quy tắc sinh hoạt. Ngược lại, Gela duy trì nếp sống truyền thống, đề cao sự ngăn nắp, lễ nghi và những chuẩn mực mà bà đã tuân thủ suốt nhiều năm.

Tại nhà Gela, Nico phải làm quen với những điều tưởng chừng rất nhỏ nhưng lại trở thành thử thách đối với một đứa trẻ thành thị: giờ ngủ trưa bắt buộc, việc nhà, là ủi quần áo, phụ giúp nấu ăn hay giữ phép lịch sự trong bữa cơm. Những món ăn địa phương cũng không hợp khẩu vị của cậu. Ngay cả chú chó Frank cũng tỏ ra không mấy thân thiện với vị khách mới, trong khi những đứa trẻ trong khu phố ban đầu cũng không dễ dàng chấp nhận một người xa lạ.

Những va chạm này tạo nên chất hài tự nhiên cho bộ phim, đồng thời phản ánh khoảng cách giữa hai thế hệ. Với Nico, cuộc sống ở Sicily ban đầu chẳng khác nào một hình phạt. Cậu không hiểu vì sao phải tuân theo những quy tắc cứng nhắc, cũng không thể tìm thấy sự thoải mái trong một môi trường thiếu vắng những tiện nghi quen thuộc.

Tuy nhiên, khi dần hòa nhập với cuộc sống địa phương, Nico bắt đầu khám phá những điều nằm ngoài thế giới nhỏ bé của mình. Cuộc gặp gỡ với Rosa (Martina Ziami), cháu gái của một người bạn Gela, giúp cậu tiếp cận với những câu chuyện về quá khứ của người dì và bí ẩn xoay quanh khu chung cư cũ.

Sự thay đổi của Nico không được thể hiện thông qua một biến cố mang tính bước ngoặt, mà diễn ra từ những trải nghiệm đời thường. Cậu học cách quan sát, lắng nghe và hiểu rằng người lớn cũng có những nỗi buồn không dễ dàng bộc lộ.

Đây là cách Sweetheart tiếp cận hành trình trưởng thành: lớn lên không nhất thiết đồng nghĩa với việc từ bỏ tuổi thơ, mà còn là khả năng nhìn nhận thế giới bằng sự cảm thông thay vì chỉ đánh giá mọi thứ qua trải nghiệm của bản thân.

Những mất mát bị chôn giấu phía sau cuộc sống bình dị

Nếu mâu thuẫn giữa Nico và Gela tạo nên bề mặt câu chuyện, mất mát mới là chủ đề kết nối những nhân vật trong Sweetheart. Nico đến Sicily trong trạng thái buồn bã vì Violetta (Camille Dugay), người từng chăm sóc và gắn bó với cậu, chuẩn bị kết hôn và chuyển đến Paris để bắt đầu cuộc sống mới. Dù chỉ xuất hiện trong những phút đầu phim, sự vắng mặt của Violetta lại trở thành nguyên nhân khiến Nico khó chấp nhận kỳ nghỉ hè bên người dì.

Với một đứa trẻ, việc một người thân thiết rời khỏi cuộc sống có thể tạo nên cảm giác mất mát rất lớn, ngay cả khi sự chia ly ấy không xuất phát từ cái chết. Nico chưa thực sự biết cách diễn đạt cảm xúc của mình, vì vậy nỗi buồn thường biểu hiện qua sự cáu kỉnh, phản kháng và thái độ khó chịu với môi trường xung quanh.

Gela cũng mang trong mình một nỗi đau kéo dài nhiều năm. Quá khứ của bà gắn với Adele, một người phụ nữ mà bà từng có mối quan hệ tình cảm đặc biệt. Tuy nhiên, tình yêu ấy không được chấp nhận bởi những định kiến xã hội, thậm chí cả sự phản đối từ chính gia đình bà.

Adele đã qua đời, nhưng những ký ức về mối quan hệ này vẫn tồn tại trong Gela. Điều đau lòng hơn là câu chuyện của Adele gần như không được ai trong khu phố nhắc đến. Tình cảm từng có ý nghĩa quan trọng trong cuộc đời bà dường như bị xóa khỏi ký ức tập thể chỉ vì không phù hợp với những chuẩn mực mà xã hội áp đặt.

Qua hai nhân vật, Spampinato đặt cạnh nhau hai dạng mất mát khác biệt: nỗi buồn của một đứa trẻ khi người mình yêu quý bước sang cuộc sống mới và nỗi đau của một người phụ nữ phải chôn giấu tình yêu trong suốt nhiều năm.

Cả Nico lẫn Gela đều chưa thực sự biết cách đối diện với những cảm xúc ấy. Họ tìm cách che giấu, né tránh hoặc thể hiện nỗi buồn thông qua những phản ứng tưởng chừng không liên quan. Chỉ khi bắt đầu chia sẻ không gian sống và câu chuyện cá nhân, cả hai mới có cơ hội nhận ra mình không phải những người duy nhất đang chịu tổn thương.

Tình thân, sự cảm thông và những định kiến qua nhiều thế hệ

Một trong những lựa chọn đáng chú ý của Sweetheart là không xây dựng Gela thành hình mẫu người lớn hoàn hảo. Bà sùng đạo, sống theo những nguyên tắc truyền thống và đôi lúc thể hiện thái độ kỳ thị đối với người đồng tính. Chi tiết bà phản ứng khi nhìn thấy Nico sơn móng tay là một ví dụ cho thấy những định kiến ấy vẫn ảnh hưởng đến cách bà nhìn nhận thế giới.

Tuy nhiên, nhân vật không chỉ được định nghĩa bởi những quan điểm bảo thủ. Gela cũng là người từng chịu tổn thương vì một mối tình không được xã hội chấp nhận, phải sống với ký ức về Adele mà không thể công khai chia sẻ với những người xung quanh.

Nghịch lý này tạo nên một lớp tâm lý đáng suy ngẫm. Một người từng chịu tổn thương vì định kiến vẫn có thể tiếp tục duy trì những định kiến tương tự đối với người khác. Bộ phim không cố gắng biến Gela thành nhân vật đáng trách hay tìm cách biện minh cho những suy nghĩ của bà. Thay vào đó, tác phẩm để người xem nhìn thấy sự phức tạp trong một con người được hình thành bởi đức tin, môi trường sống và những tổn thương cá nhân.

Mối quan hệ giữa Nico và Gela dần thay đổi thông qua những hoạt động rất bình thường. Hai người cùng chơi Briscola, một trò chơi bài phổ biến tại Italy, hay học cách chế biến món ăn Sicily mà cha Nico yêu thích. Những khoảnh khắc ấy không chỉ giúp họ xích lại gần nhau mà còn tạo ra không gian để những câu chuyện riêng tư được hé lộ.

Đáng chú ý, bộ phim dành sự quan tâm nhất định đến cộng đồng người cao tuổi trong khu chung cư. Họ có những thói quen, quan điểm và sự tò mò đôi khi gây phiền toái, nhưng cũng là những người đang tìm cách duy trì sự kết nối trong cuộc sống cô độc.

Qua đó, Sweetheart mở rộng ý nghĩa của tình thân vượt ra ngoài phạm vi gia đình ruột thịt. Sự quan tâm không nhất thiết phải bắt nguồn từ quan hệ huyết thống, mà có thể hình thành từ những con người biết lắng nghe và chấp nhận những khác biệt của nhau.

Sicily hiện lên qua những khung hình giàu chất hội họa

Về mặt hình ảnh, Sweetheart mang đến một Sicily đầy nắng, với biển xanh, những bức tường vàng và các khu chung cư cũ kỹ. Không gian vùng quê được tái hiện bằng những khuôn hình giàu tính tạo hình, gợi cảm giác hoài niệm về những mùa hè tuổi thơ.

Đạo diễn Margherita Spampinato lựa chọn ngôn ngữ hình ảnh tương đối tiết chế, chủ yếu sử dụng những cú máy cầm tay và bố cục có tính quan sát. Một số cảnh quay từ trên cao, những khuôn hình ngược sáng cùng tỷ lệ khung hình điện ảnh 2,39:1 giúp không gian Sicily vừa có vẻ đẹp thơ mộng, vừa phảng phất cảm giác bí ẩn.

Sự tương phản giữa ngoại cảnh ngập nắng và những căn phòng khép kín cũng góp phần phản ánh đời sống tinh thần của các nhân vật. Bên ngoài, Nico có cơ hội khám phá một thế giới mới với những người bạn và trải nghiệm đầu đời. Bên trong khu chung cư, Gela cùng những người hàng xóm lớn tuổi vẫn sống với những ký ức và nỗi cô đơn của riêng mình.

Yếu tố tâm linh được đưa vào thông qua chú chó Frank, những câu chuyện về linh hồn và các vật dụng tôn giáo xuất hiện trong căn nhà. Tranh ảnh, tượng Chúa cùng những câu chuyện của Gela tạo nên bầu không khí đặc trưng của một cộng đồng Sicily gắn bó với đức tin Công giáo.

Tuy nhiên, tôn giáo trong phim không chỉ là yếu tố trang trí hay chất liệu văn hóa. Nó còn trở thành lăng kính để nhìn nhận những xung đột giữa đức tin và định kiến, giữa niềm tin cá nhân và những chuẩn mực xã hội. Qua câu chuyện của Gela, bộ phim cho thấy đôi khi những quy tắc được duy trì nhân danh đạo đức lại trở thành rào cản khiến con người không thể sống thật với tình cảm của mình.

Sự kết hợp giữa hiện thực đời thường và một chút màu sắc siêu nhiên giúp Sweetheart duy trì bầu không khí vừa gần gũi vừa huyền bí, phù hợp với những câu chuyện về ký ức và những điều chưa được giải đáp.

Nhìn chung, Sweetheart (Gioia Mia) không phải tác phẩm mang đến một góc nhìn hoàn toàn mới về hành trình trưởng thành. Câu chuyện về một đứa trẻ thay đổi sau khi tiếp xúc với thế giới của người lớn, hay mối quan hệ giữa hai thế hệ với những khác biệt về tư tưởng, vốn không còn xa lạ với điện ảnh.

Tuy nhiên, Margherita Spampinato đã tìm được nét riêng khi kết nối hành trình của Nico với câu chuyện tình yêu bị che giấu của Gela. Từ đó, bộ phim không chỉ nói về sự trưởng thành của tuổi trẻ mà còn dành sự quan tâm đến những người đã đi qua phần lớn cuộc đời nhưng vẫn mang theo những điều chưa thể nói thành lời.

Vẻ đẹp của Sicily, ngôn ngữ hình ảnh giàu chất hội họa cùng diễn xuất của Marco Fiore và Aurora Quattrocchi là những điểm sáng đáng ghi nhận. Dù kịch bản đôi lúc còn thiếu chặt chẽ, tác phẩm vẫn duy trì được sự chân thành và cảm xúc cần thiết.

Sau cùng, Sweetheart không cố gắng đưa ra những thông điệp lớn lao về cuộc sống. Bộ phim chỉ nhẹ nhàng nhắc nhở rằng mỗi người đều có những mất mát và câu chuyện riêng, bất kể họ đang ở tuổi thơ hay những năm tháng cuối đời. Đôi khi, điều giúp con người vượt qua nỗi buồn không phải là tìm được câu trả lời, mà đơn giản là có một người sẵn sàng lắng nghe và chấp nhận những gì mình từng trải qua.