The Odyssey: Câu Chuyện Odysseus Có Thật Không?

The Odyssey của Christopher Nolan không chỉ thu hút khán giả bởi quy mô hoành tráng mà còn làm dấy lên nhiều cuộc tranh luận về tính "chính xác lịch sử". Tuy nhiên, trước cả bộ phim của Nolan, bản thân sử thi Odyssey của Homer cũng đã là một tác phẩm pha trộn giữa thần thoại, truyền thuyết và những dấu vết của lịch sử. Vậy câu chuyện về Odysseus có thực sự dựa trên sự kiện có thật hay chỉ hoàn toàn là sản phẩm của trí tưởng tượng?

The Odyssey có dựa trên câu chuyện có thật không?

Câu trả lời ngắn gọn là không.

Cả bộ phim The Odyssey của Christopher Nolan lẫn sử thi Odyssey của Homer đều không dựa trên một câu chuyện có thật theo nghĩa lịch sử.

Hình ảnh về phim The Odyssey.

Tác phẩm kể về hành trình kéo dài 10 năm của Odysseus, vị vua huyền thoại của đảo Ithaca, trên đường trở về quê hương sau khi tham gia cuộc chiến thành Troy. Trong chuyến hành trình đầy gian nan, ông phải đối mặt với hàng loạt sinh vật thần thoại như Cyclops (người khổng lồ một mắt), quái vật biển sáu đầu Scylla cùng những vị thần quyền năng như Circe, Calypso và Athena.

Sự xuất hiện của các yếu tố siêu nhiên cho thấy đây rõ ràng là một tác phẩm thần thoại hơn là một ghi chép lịch sử.

Odyssey được viết khi nào?

Các học giả cho rằng Odyssey được sáng tác vào khoảng thế kỷ VIII đến VII trước Công nguyên, nhưng những sự kiện trong truyện được cho là diễn ra sớm hơn khoảng 500 năm, vào thời kỳ Hy Lạp Mycenae (Late Bronze Age), khoảng 1600 - 1200 trước Công nguyên.

Hình ảnh về phim The Odyssey.

Tác phẩm gồm 24 quyển và từ lâu được cho là do nhà thơ Homer sáng tác. Tuy nhiên, danh tính của Homer vẫn là chủ đề gây tranh cãi.

Một số học giả tin rằng Homer là một cá nhân có thật, trong khi số khác cho rằng đây có thể là tên gọi chung của nhiều người kể chuyện khác nhau. Nhà sử học Daisy Dunn nhận định Homer nhiều khả năng là một "biên tập viên" đã tổng hợp và hoàn thiện các truyền thuyết truyền miệng thành một trường ca thống nhất.

Odyssey bắt nguồn từ truyền thống kể chuyện truyền miệng

Trước khi được ghi chép thành văn bản, câu chuyện về Odysseus tồn tại dưới dạng truyền khẩu. Tại Hy Lạp cổ đại, những nghệ sĩ được gọi là rhapsodes thường đi khắp nơi để trình diễn các trường ca thông qua việc ngâm thơ hoặc hát kể chuyện.

Đến khi người Hy Lạp tiếp thu bảng chữ cái Phoenicia và phát triển hệ thống chữ viết, họ mới có thể ghi chép lại những câu chuyện vốn đã được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Chính vì vậy, Odyssey có thể đã kết hợp rất nhiều yếu tố của thời đại Homer, từ mô tả áo giáp, tàu chiến, kiến trúc cho đến địa lý.

Cuộc chiến thành Troy có thật hay chỉ là truyền thuyết?

Một trong những câu hỏi lớn nhất xoay quanh Odyssey là liệu cuộc chiến thành Troy có thực sự diễn ra hay không.

Hình ảnh trong phim The Odyssey.

Cho đến nay, giới khảo cổ vẫn chưa thể khẳng định chắc chắn rằng cuộc chiến được mô tả trong sử thi đã xảy ra đúng như truyền thuyết.

Theo câu chuyện nổi tiếng, chiến tranh nổ ra sau khi hoàng tử thành Troy là Paris đưa (hoặc bỏ trốn cùng) Helen, người vợ của vua Menelaus xứ Sparta. Điều này khiến liên minh các thành bang Hy Lạp phát động cuộc chiến kéo dài 10 năm để giành lại Helen.

Dù chưa có bằng chứng xác thực về toàn bộ cuộc chiến, nhiều nhà nghiên cứu tin rằng câu chuyện có thể được xây dựng dựa trên ký ức tập thể về những cuộc xung đột có thật từng xảy ra trong thời kỳ đồ đồng.

Thành Troy là địa điểm có thật

Nếu cuộc chiến vẫn còn gây tranh cãi thì thành Troy lại được xác nhận là một địa điểm lịch sử có thật. Các nhà khảo cổ đã xác định tàn tích của thành Troy nằm tại khu vực tây bắc Thổ Nhĩ Kỳ ngày nay.

Điều này cho thấy Homer có thể đã sử dụng một địa danh có thật rồi phát triển thành câu chuyện thần thoại nổi tiếng kéo dài hàng nghìn năm.

Odysseus có phải là nhân vật lịch sử?

Câu trả lời tiếp tục là không.

Cho đến nay, không có bất kỳ bằng chứng lịch sử nào chứng minh từng tồn tại một vị vua Ithaca tên Odysseus.

Tuy nhiên, vương quốc Ithaca lại là một địa danh có thật, bao gồm các hòn đảo ngày nay mang tên Ithaca, Kefalonia và Zakynthos.

Nhà văn kiêm kiến trúc sư Jane Cochrane từng đề cập đến cuộc tranh luận kéo dài nhiều thập kỷ giữa Ithaca và Kefalonia về việc hòn đảo nào mới là quê hương thực sự của Odysseus.

Tại Ithaca, các nhà khảo cổ đã phát hiện:

• Một khu khảo cổ có nhiều điểm tương đồng với mô tả về cung điện của Odysseus.
• Các đồng tiền và đồ gốm cổ mang hình ảnh hoặc tên của Odysseus.
• Nhiều hiện vật có niên đại từ khoảng 1200 trước Công nguyên.

Dù vậy, những phát hiện này không chứng minh Odysseus từng tồn tại. Các chuyên gia cho rằng ông nhiều khả năng là một anh hùng thần thoại được người dân địa phương tôn thờ, tương tự nhiều nhân vật huyền thoại khác trong văn hóa Hy Lạp cổ đại.

Odyssey và Iliad khác nhau như thế nào?

Hai trường ca nổi tiếng nhất của Homer là Odyssey và Iliad, đều gồm 24 quyển và chia sẻ nhiều nhân vật quen thuộc như:

• Odysseus,
• Menelaus,
• Agamemnon,
• Helen thành Troy.

Tuy nhiên, nội dung của hai tác phẩm hoàn toàn khác nhau.

Iliad

Iliad tập trung vào những tuần cuối cùng của cuộc chiến thành Troy, chủ yếu xoay quanh mâu thuẫn giữa chiến binh vĩ đại Achilles và vua Agamemnon, thủ lĩnh liên quân Hy Lạp.

Odyssey

Trong khi đó, Odyssey kể về 10 năm lưu lạc của Odysseus trên hành trình trở về Ithaca để đoàn tụ với người vợ Penelope và con trai Telemachus.

Ở quê nhà, Penelope liên tục bị hơn 100 kẻ cầu hôn ép tái giá, còn Telemachus được nữ thần Athena khuyến khích tiếp tục tìm kiếm tung tích cha mình.

Có nên đọc Odyssey trước khi xem phim của Christopher Nolan?

Việc đọc Odyssey không phải điều bắt buộc trước khi thưởng thức bộ phim của Christopher Nolan.

Tuy nhiên, nếu đã có thời gian tìm hiểu trước, khán giả sẽ dễ dàng nhận ra cách Nolan chuyển thể, sáng tạo và diễn giải lại một trong những tác phẩm văn học lâu đời nhất thế giới.

Hình ảnh về nhà làm phim Christopher Nolan.

Sau gần 3.000 năm, Odyssey vẫn tiếp tục được kể lại dưới nhiều hình thức khác nhau, từ sân khấu, tiểu thuyết, truyền hình cho đến điện ảnh. Chính sức sống bền bỉ ấy đã biến câu chuyện về Odysseus trở thành một trong những di sản văn hóa có ảnh hưởng sâu rộng nhất trong lịch sử nhân loại.

Nếu bộ phim của Nolan khơi gợi sự tò mò, việc tìm đọc nguyên tác của Homer chắc chắn sẽ giúp khán giả hiểu sâu hơn về hành trình huyền thoại đã truyền cảm hứng cho vô số tác phẩm nghệ thuật suốt hàng thiên niên kỷ.

Xem thêm: Heartstopper Forever Khép Lại Hành Trình 10 Năm Đầy Cảm Xúc

Xem thêm: Đạo Diễn Christopher Nolan Hy Vọng Quentin Tarantino Không Giải Nghệ Sau Bộ Phim Thứ 10